{"id":367,"date":"2023-12-07T10:42:07","date_gmt":"2023-12-07T09:42:07","guid":{"rendered":"http:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?p=367"},"modified":"2024-01-16T07:39:05","modified_gmt":"2024-01-16T06:39:05","slug":"jan-jonston-i-pracownicy-czarnej-sztuki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?p=367","title":{"rendered":"Jan Jonston i pracownicy &#8222;czarnej sztuki&#8221;"},"content":{"rendered":"<p>Podcast prezentuje posta\u0107 najbardziej znanego w XVII-wiecznej Europie przyrodnika z Polski, Jana Jonstona. Jonston wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Lesznie, gdzie intensywnie pracowa\u0142 naukowo.<\/p>\n<p>Podcast powsta\u0142 w ramach realizacji zadania &#8222;Encyklopedia Jana Jonstona &#8211; porz\u0105dkowanie \u015bwiata&#8221;. Zadanie dofinansowane jest ze \u015brodk\u00f3w Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodz\u0105cych z Funduszu Promocji Kultury \u2013 pa\u0144stwowego funduszu celowego w ramach programu MKiDN &#8222;Edukacja kulturalna&#8221; oraz \u015brodk\u00f3w Samorz\u0105du Wojew\u00f3dztwa Wielkopolskiego.<\/p>\n<p>Trzecia cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci o Janie Jonstonie dotyczy tzw. &#8222;czarnej sztuki&#8221;.<\/p>\n<p><iframe src=\"https:\/\/podcasters.spotify.com\/pod\/show\/muzeum-leszno\/embed\/episodes\/Jan-Jonston-i-czarna-sztuka-e2cueqd\" width=\"600px\" height=\"102px\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe><\/p>\n<p>Prezentacja dost\u0119pna <a href=\"http:\/\/www.muzeum.leszno.pl\/strona_PL\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/CZARNA_SZTUKA_JONSTON.pdf\">TUTAJ<\/a>.<\/p>\n<p><strong>Transkrypcja nagrania:<\/strong><\/p>\n<p>Jan Jonston i czarna sztuka<\/p>\n<p>Oko\u0142o 1440 roku z\u0142otnik Jan Gutenberg dokona\u0142 prze\u0142omowego wynalazku, kt\u00f3ry zrewolucjonizowa\u0142 obieg informacji, dost\u0119p do s\u0142owa pisanego oraz w konsekwencji poszerzy\u0142 zasi\u0119g odbiorc\u00f3w pisma. \u015awiadomo\u015b\u0107 roli druku i dokonuj\u0105cej si\u0119 od chwili jego narodzin rewolucji medialnej towarzyszy\u0142a nie tylko wykszta\u0142conym elitom, kt\u00f3re otrzyma\u0142y do r\u0119ki skuteczne narz\u0119dzie do upowszechniania informacji, nauki i religii, ale i samym drukarzom. Jakkolwiek ich pozycja spo\u0142eczna r\u00f3wnowa\u017cna by\u0142a rzemie\u015blnik\u00f3w, oni sami wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 z tej grupy. Zaw\u00f3d drukarza bardzo cz\u0119sto uprawiali ludzie wykszta\u0142ceni. Wyr\u00f3\u017cnia\u0142a ich nie tylko umiej\u0119tno\u015b\u0107 pisania i czytania, ale nierzadko znajomo\u015b\u0107 \u0142aciny i greki. Szczeg\u00f3lnie w du\u017cych o\u015brodkach miejskich \u2013 typografie funkcjonowa\u0142y przy uniwersytetach, sami drukarze miewali kontakty z uczonymi \u2013 autorami, a drukarzami i wydawcami bywali pisarze.<\/p>\n<p>Sztuka powielania tekst\u00f3w za po\u015brednictwem ruchomych czcionek odlewanych w skonstruowanym specjalnie do tego celu aparacie bardzo szybko rozprzestrzeni\u0142a si\u0119 w ca\u0142ej Europie. Od po\u0142owy XVI wieku prymat drukarstwa europejskiego przesun\u0105\u0142 si\u0119 z Niemiec i W\u0142och do Niderland\u00f3w, a w XVII wieku centrum z Antwerpii pozostaj\u0105cej pod w\u0142adz\u0105 Hiszpanii, przenios\u0142o si\u0119 do Lejdy i Amsterdamu. Niderland\u00f3w nie dotkn\u0119\u0142a wojna 30-letnia i kraj pozostawa\u0142 liberalny, wp\u0142ywaj\u0105c tym samym na swobod\u0119 rozwoju nauki i literatury. W rajach absolutystycznych, jak Francja czy Anglia i Hiszpania cenzura by\u0142a silna i hamowa\u0142a m.in. rozw\u00f3j druku. W pa\u0144stwach niemieckich drukarstwo \u2013 mimo wojny \u2013 rozwija\u0142o si\u0119, ale nie osi\u0105gn\u0119\u0142o tak wysokiego poziomu; sztuka drukarstwa by\u0142a tu raczej rzemios\u0142em.<\/p>\n<p>Na ziemiach polskich wiod\u0105c\u0105 rol\u0119 w zakresie druku w XVII wieku stopniowo traci\u0142 Krak\u00f3w na rzecz pr\u0119\u017cnych o\u015brodk\u00f3w w Prusach Kr\u00f3lewskich. Rozk\u0142ad o\u015brodk\u00f3w naukowych w XVII-wiecznej Polsce pokrywa\u0142 si\u0119 zasadniczo z map\u0105 wyzna\u0144. Protestanckie miasta ze swymi akademiami, gimnazjami, bibliotekami: Gda\u0144sk, Toru\u0144, Elbl\u0105g, Leszno i kr\u00f3tko Rak\u00f3w, by\u0142y centrami nowoczesnej my\u015bli naukowej, gdzie k\u0142adziono nacisk na nauczanie \u201erzeczy nie s\u0142\u00f3w\u201d, jak oczekiwania wobec szko\u0142y okre\u015bla\u0142 Jan Amos Kome\u0144ski.<\/p>\n<p>Oficyny drukarskie odegra\u0142y istotn\u0105 rol\u0119 r\u00f3wnie\u017c w dziejach Leszna. Pierwsza typografia pojawi\u0142a si\u0119 w grodzie Leszczy\u0144skich z inicjatywy braci czeskich, kt\u00f3rzy oko\u0142o roku 1629 sprowadzili z Moraw warsztat, ukrywany przed katolickimi w\u0142adzami w miejscowo\u015bci Namesti. Od 1638 roku drukarnia ta przesz\u0142a na w\u0142asno\u015b\u0107 Daniela Vettera, duchownego Jednoty i odt\u0105d nabra\u0142a charakteru uniwersalnego, przyjmuj\u0105c zlecenia wszystkich zainteresowanych jej us\u0142ugami. Niezale\u017cnie od tego warsztatu od roku 1634 funkcjonowa\u0142a w Lesznie inna jeszcze drukarnia nale\u017c\u0105ca do luteranina rodem z G\u0142ogowa, Wiganda Funcka. \u017bywot obydwu t\u0142oczni przeci\u0105\u0142 brutalnie po\u017car miasta w kwietniu 1656 roku, b\u0119d\u0105cy konsekwencj\u0105 dzia\u0142a\u0144 wojny polsko-szwedzkiej.<\/p>\n<p>Daniel Vetter by\u0142 cz\u0142owiekiem gruntownie wykszta\u0142conym, kt\u00f3ry zapisa\u0142 si\u0119 w historii nie tylko jako typograf, ale i autor pierwszego w literaturze polskiej opisu m\u0142odzie\u0144czej podr\u00f3\u017cy na Islandi\u0119. Po po\u017carze Leszna w 1656 roku osiad\u0142 na sta\u0142e w Brzegu. Drugi leszczy\u0144ski drukarz \u2013 Wigand Funck tajniki sztuki drukarskiej pozna\u0142 w rodzinnym warsztacie ojca, a nast\u0119pnie jako czeladnik, podczas w\u0119dr\u00f3wki, wyuczy\u0142 si\u0119 fachu najprawdopodobniej we Wroc\u0142awiu w oficynie Georga Baumanna oraz w Lipsku u Gregora Ritzscha i Henninga K\u00f6hlera. Cho\u0107 droga jego edukacji nie jest nam znana, odebra\u0142 na pewno wykszta\u0142cenie w szkole miejskiej, o czym \u015bwiadcz\u0105 zachowane wiersze jego autorstwa. Po 1656 roku ocala\u0142y z po\u017caru warsztat przewi\u00f3z\u0142 do Legnicy, gdzie do 1659 roku kierowa\u0142 oficyn\u0105 Sartoriusa, a wkr\u00f3tce do \u015acinawy, gdzie w 1661 roku zmar\u0142.<\/p>\n<p>Obydwie te drukarnie te funkcjonowa\u0142y w najlepszym okresie w dziejach Leszna, zw\u0142aszcza dla szeroko rozumianej kultury. Za\u015bwiadcza o tym m.in. bogate dziedzictwo pi\u015bmiennicze tej doby: dzie\u0142a autor\u00f3w zamieszkuj\u0105cych Leszno, skupionych wok\u00f3\u0142 dwu oficyn oraz tw\u00f3rc\u00f3w korzystaj\u0105cych z mecenatu Leszczy\u0144skich. W gronie tym znajdowali si\u0119 zar\u00f3wno ewangelicy konfesji czeskiej, reformowanej i augsburskiej, jak i katolicy. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich tak znakomite osobisto\u015bci jak Jan Amos Komensky, Jan Jonston, Andreas Gryphius, Martin Opitz, Georg Vechner i Anna Memorata, Samuel ze Skrzypny Twardowski i Krzysztof Opali\u0144ski. O pozycji drukarstwa w oko\u0142o 12-tysi\u0119cznym Lesznie niech \u015bwiadczy fakt, \u017ce w tym samym czasie w Gda\u0144sku \u2013 najwi\u0119kszym w\u00f3wczas mie\u015bcie Rzeczpospolitej i najwa\u017cniejszym o\u015brodku naukowym \u2013 r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142a\u0142y dwa warsztaty, w tym jeden zale\u017cny do w\u0142adz miejskich.<\/p>\n<p>W tym czasie mieszka\u0142 w Lesznie Jan Jonston \u2013 wybitny lekarz, przyrodoznawca, filozof i pedagog. Doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119 w roli druku i potrafi\u0142 z niej korzysta\u0107. To dzi\u0119ki doskona\u0142ym relacjom z drukarzami naukowy dorobek Jonstona znany by\u0142 przez wsp\u00f3\u0142czesnych w ca\u0142ej Europie. Leszczy\u0144ski uczony powierza\u0142 swe dzie\u0142a zar\u00f3wno miejscowym oficynom drukarskim, jak i najwa\u017cniejszym firmom holenderskim i niemieckim.<\/p>\n<p>Jonston wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z obydwoma leszczy\u0144skimi typografami. U Funcka wyda\u0142 m.in. w 1639 roku <em>Horae subcisivae<\/em>, podr\u0119cznik do historii staro\u017cytnej dla leszczy\u0144skiego gimnazjum. W 1642 roku \u2013 bez podania oficyny \u2013 wyda\u0142 <em>Ad theriacae Andromachii<\/em> \u2013 wa\u017cn\u0105 prac\u0119 o sk\u0142adzie \u201ecudownego\u201d leku na liczne choroby, zw\u0142aszcza na d\u017cum\u0119, w kt\u00f3rej ustali\u0142 sk\u0142ad medykamentu, kt\u00f3rego receptur\u0119 przypisuje si\u0119 Andromachowi, lekarzowi cesarza Nerona. U Vettera i Funcka opublikowa\u0142 te\u017c dwie prace z zakresu dendrologii, kt\u00f3re znalaz\u0142y swe rozwini\u0119cie w wielkiej encyklopedii wydrukowanej w 1662 roku we Frankfurcie nad Menem. W miejscowych oficynach ukazywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce okoliczno\u015bciowe druki, np. konsolacja upami\u0119tniaj\u0105ca Aleksandra Schlichtinga, nastoletniego syna Jana Jerzego \u2013 zarz\u0105dcy d\u00f3br Leszczy\u0144skich.<\/p>\n<p>Europejsk\u0105 s\u0142aw\u0119 zapewni\u0142a Jonstonowi jednak wsp\u00f3\u0142praca z wielkimi drukarzami holenderskimi i niemieckimi. Najs\u0142ynniejszymi wydawcami by\u0142a przez wiele pokole\u0144 rodzina Elsevier\u00f3w \u2013 hugenockich emigrant\u00f3w z Francji osiad\u0142ych w Lejdzie, a p\u00f3\u017aniej prowadz\u0105ca sw\u0105 wielk\u0105 firm\u0119 w Lejdzie. Elsevierowie zas\u0142yn\u0119li z druku starannie wydanych i i\u015bcie kieszonkowych format\u00f3w ksi\u0105\u017cek. Tej oficynie, za rz\u0105d\u00f3w Lodewijka III \u2013 powierzy\u0142 Jonston w 1648 roku drug\u0105 edycj\u0119 kompendium z zakresu medycyny pt. <em>Idea universae medicinae practicae. <\/em>Z Elsevierami konkurowa\u0142 Jan Janssonius (1588\u20131664), specjalizuj\u0105cy si\u0119 w wydawaniu atlas\u00f3w i wielkich ilustrowanych album\u00f3w. U Janssoniusa ukaza\u0142a si\u0119 rozprawa filozoficzna <em>Naturae constantia<\/em>. W Amsterdamie dzia\u0142a\u0142 r\u00f3wnie\u017c Joan Blaeu (1596\u20131673), syn Wilhelma Janszona Blaeu (1571\u20131638) \u2013 znanego z druku <em>Theatrum orbis terratum, sive atlas novus<\/em> 1638), kt\u00f3ry wyda\u0142 pierwsze wydanie podr\u0119cznika <em>Thamumatographia naturalis<\/em> \u2013 encyklopedii przyrody nieo\u017cywionej. Kolejne wydanie tej pracy ukaza\u0142o si\u0119 u Jana a Waesberge (1616\u20131681).<\/p>\n<p>Ciekawa jest historia drugiego wydania <em>Historii naturalnej<\/em>, kt\u00f3r\u0105 \u2013 bez wiedzy Jonstona \u2013 wyda\u0142 w 1657 roku w Amsterdamie Jan Jacobsz Schipper (1616\u20131669) \u2013 syn szypra, ksi\u0119garz, drukarz, poeta i t\u0142umacz prozy francuskiej. By\u0142a to edycja piracka \u2013 r\u00f3\u017cni\u0105ca si\u0119 detalami, g\u0142\u00f3wnie miedziorytami, od pierwszego wydania. Pierwodruk <em>Historii naturalnej<\/em> mia\u0142 miejsce w innej wyj\u0105tkowej oficynie \u2013 we Frankfurcie nad Menem w przedsi\u0119biorstwie Matthaeusa Meriana (1593\u20131650). Merian zakupi\u0142 od rodziny niderlandzkiego miedziorytnika de Bry warsztat i rozwin\u0105\u0142 go w s\u0142ynny o\u015brodek sztuki miedziorytniczej. W oficynie tej ukaza\u0142y si\u0119 edycje Biblii, widoki miast i region\u00f3w oraz imponuj\u0105ce prace przyrodnicze. <em>Historia naturalna<\/em> zyska\u0142a tu doskona\u0142\u0105 opraw\u0119 w doskona\u0142e i bogate w szczeg\u00f3\u0142y ilustracje \u015bwiata zwierz\u0105t. U Meriana wydana zosta\u0142a tak\u017ce pi\u0119knie ilustrowana encyklopedia drzew.<\/p>\n<p>W okresie, gdy Jonston mieszka\u0142 w Sk\u0142adowicach, nawi\u0105za\u0142 \u015bcis\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w wroc\u0142awskimi ksi\u0119garzami-nak\u0142adcami: Esaiasem Fellgiebelem (1622\u20131692), Veitem Jakobem Troschelem i Casparem M\u00fcllerem. Wydawali oni dzie\u0142a tak\u017ce innych osobisto\u015bci mieszkaj\u0105cych w Lesznie, np. z poety Johanna Heermanna. Wroc\u0142awscy ksi\u0119garze wsp\u00f3\u0142pracowali cz\u0119sto z drukarzami w Jenie i Lipsku \u2013 i tam w\u0142a\u015bnie drukowane by\u0142y niekt\u00f3re prace Jonstona, np. <em>Idea hygieines<\/em> (1661), <em>Notitia regni vegetabilis<\/em> (1661), <em>Polyhistor<\/em> (1660), <em>Polymathiae philologicae<\/em> (1666), <em>De festis Hebraeorum et Graecorum<\/em> (1670), czy <em>Syntagma universae medicinae practicae<\/em> (1673).<\/p>\n<p>Innym bliskim kooperantem Jonstona by\u0142 tak\u017ce drukarz z Brzegu Christophor Tschorn, kt\u00f3ry wyda\u0142 liczne dzie\u0142a polskie. Tschornowi powierzy\u0142 Jonston drugie wydanie pracy <em>Enchiridion ethicum<\/em> (1658).<\/p>\n<p>Dzi\u0119ki tym znajomo\u015bciom leszczy\u0144ski uczony posiada dwa wizerunki dokumentuj\u0105ce jego wygl\u0105d w dwu etapach \u017cycia. Pierwszy pochodzi z jednej z ksi\u0105g <em>Historii naturalnej<\/em>, po\u015bwi\u0119conej zwierz\u0119tom czworokopytnych z lat 1650\u20131653 i rytowa\u0142 ja zapewne zatrudniony u Merian\u00f3w sztycharz kryj\u0105cy si\u0119 pod inicja\u0142ami \u201eJ.C.\u201d, drugi portret znalaz\u0142 si\u0119 w <em>Syntagma universae medicicinae practicae<\/em> i powsta\u0142 w warsztacie Johanna Nisiusa w Jenie. Autorem tego wizerunku, ukazuj\u0105cego Jonstona ukazuj\u0105cego go jako starszego ju\u017c cz\u0142owieka, by\u0142 Christian Romstedt, dzia\u0142aj\u0105cy w Lipsku rysownik i miedziorytnik, znany\u00a0 z portret\u00f3w uczonych i duchownych.<\/p>\n<p>Jonston by\u0142 cz\u0142owiekiem o szerokich horyzontach, doskonale wykszta\u0142conym, znaj\u0105cym wielu wybitnych uczonych swych czas\u00f3w. Sztuka drukarska by\u0142a dla niego wi\u0119c niezb\u0119dnym narz\u0119dziem do porozumiewania si\u0119 ze \u015bwiatem, ale te\u017c mia\u0142 o niej spor\u0105 wiedz\u0119. W 1640 roku obchodzona by\u0142a uroczy\u015bcie 200. rocznica wynalazku druku. Na ziemiach polskich \u015bwi\u0119towa\u0142y j\u0105 jedynie Gda\u0144sk i Leszno. By\u0107 mo\u017ce i nasz uczony mia\u0142 jaki\u015b udzia\u0142 w leszczy\u0144skich uroczysto\u015bciach. Swymi refleksjami na temat dziej\u00f3w druku podzieli\u0142 si\u0119 znacznie wcze\u015bniej, bo na kartach filozoficznej rozprawy pt. <em>Naturae constantia, <\/em>wydanej w Amsterdamie w 1632 roku. By\u0142 w\u00f3wczas 29-letnim\u00a0 nauczycielem Bogus\u0142awa Leszczy\u0144skiego, sta\u0142 u progu naukowej kariery. Na kartach <em>Naturae constantia<\/em> polihistor tak pisa\u0142 o sztuce drukarskiej:<\/p>\n<p>\u201eW\u015br\u00f3d tych cennych zdobyczy na pierwsze miejsce wysuwa si\u0119 sztuka drukarska. Dzi\u0119ki niej obni\u017cy\u0142a si\u0119 cena ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3ra dawniej by\u0142a tak wysoka, \u017ce Platon p\u0142aci\u0142 za trzy ksi\u0119gi po trzydzie\u015bci tysi\u0119cy z\u0142otych monet. Ona te\u017c zachowuje i udost\u0119pnia nam dzie\u0142a staro\u017cytnych. [&#8230;] Dotychczas jeszcze nie wyja\u015bniono, kto jest wynalazc\u0105 sztuki drukarskiej i do dzi\u015b historycy o to si\u0119 spieraj\u0105. Scriverius przy pomocy bardzo powa\u017cnych argument\u00f3w udowadnia, \u017ce by\u0142 nim Laurens Johannszon, zwany Aeditus. W rzeczy samej, autor <em>Kroniki kolo\u0144skiej<\/em>, wydanej w roku 1499, pisze, \u017ce pierwsze czcionki zosta\u0142y wynalezione w Holandii, a moguncjanie stamt\u0105d je przej\u0119li wraz z drukowanym w 1450 roku Donatem i doprowadzili do tej formy, jakiej my dzi\u015b u\u017cywamy. A oto \u015bwiadectwo Mariangela Accurcjusza w tej sprawie: &lt;&lt;Donat, najpierwszy ze wszystkich, zosta\u0142 wydrukowany w 1450 roku. St\u0105d te\u017c z pewno\u015bci\u0105 przej\u0105\u0142 t\u0119 sztuk\u0119 Jan Faust, kt\u00f3ry pierwszy wpad\u0142 na pomys\u0142 drukowania przy pomocy czcionek metalowych, a nie desek, jak to mia\u0142o miejsce przy odbijaniu Donata w Holandii&gt;&gt;. Za autorstwem Gutenberga opowiadaj\u0105 si\u0119: Palmerius, Guilandinus, Vignerius, Bibliander, Munster i szereg innych autor\u00f3w. Z dyskusji tej nale\u017ca\u0142oby chyba, zgodnie ze zdaniem Polydora Vergilego (l. 2 c. 7), wyci\u0105gn\u0105\u0107 og\u00f3lny wniosek, \u017ce pocz\u0105tki drukarstwa wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z Haarlemem, ale udoskonalenie swe zawdzi\u0119cza ono Gutenbergowi. Faust natomiast by\u0142by pierwszym, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 w \u017cycie stosowane obecnie zasady drukowania. Piotr de la Ram\u00e9e posiada\u0142 odbijany czcionkami egzemplarz Cycerona <em>De oficiis<\/em>, na kt\u00f3rym widnia\u0142 napis: &lt;&lt;To wspania\u0142e dzie\u0142o Marka Tuliusza, ja, Jan Faust, moguntczyk, nie atramentem i pierzast\u0105 trzcin\u0105 ani spi\u017cem, lecz wedle zasad pewnej przecudownej sztuki szcz\u0119\u015bliwie wykona\u0142em r\u0119koma Piotra z Gerneshem. Uko\u0144czono roku 1466 dnia 4 lutego&gt;&gt;. Jakkolwiek zreszt\u0105 rzecz by si\u0119 mia\u0142a, Niemcy nigdy nie zezwol\u0105 na wydarcie sobie chwa\u0142y tego wynalazku. Oto co na ten temat m\u00f3wi B\u00e9roalde:<\/p>\n<p>Germanio, odkry\u0142a\u015b skarb,<\/p>\n<p>Nad kt\u00f3ry staro\u017cytni nie dali nic cenniejszego:<\/p>\n<p>Uczysz ksi\u0119gi pisa\u0107 przez odbijanie.\u201d<\/p>\n<p>Dalej wspomina\u0142 o pr\u00f3bach drukarskich Chi\u0144czyk\u00f3w, ale skonstatowa\u0142 za Lemniusem, \u017ce \u201enie by\u0142a ona tam w tym stopniu jak u nas uprawiana, doskona\u0142a, ozdobna, wykszta\u0142cona ani bogata\u201d<a href=\"#_ftn1\" name=\"_ftnref1\">[1]<\/a>.<\/p>\n<p>Powy\u017cszy fragment w interesuj\u0105cy spos\u00f3b koresponduje z tekstami leszczynian: Wiganda Funcka i Johanna Heermanna, kt\u00f3rzy w 1640 roku opublikowali okoliczno\u015bciow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 wynalazkowi druku. Potwierdzaj\u0105 one, \u017ce sympatie zwolennik\u00f3w dwu koncepcji autorstwa wynalazku, okre\u015blaj\u0105c je w uproszczeniu niemieckim i holenderskim, mog\u0142y te\u017c mie\u0107 uzasadnienie w wyznawanej konfesji. Jonston by\u0142 ewangelikiem reformowanym, kt\u00f3re to wyznanie \u0142\u0105czy\u0142o wielu leszczynian z Holandi\u0105, za\u015b Heermann i Funck byli niemieckoj\u0119zycznymi \u015al\u0105zakami i z tego powodu mogli czu\u0107 si\u0119 zobowi\u0105zani do preferowania pierwsze\u0144stwa Gutenberga lub Fusta (Fausta). Wsp\u00f3ln\u0105 cech\u0105 tych wypowiedzi jest ten sam bez w\u0105tpienia kanon dzie\u0142 dotycz\u0105cych sztuki typograficznej, kt\u00f3ry wszyscy wymienieni znali oraz intelektualna wi\u0119\u017a. Zdecydowanie najg\u0142\u0119bsze my\u015bli wypowiedzia\u0142 Jonston w swej filozoficznej rozprawie, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce wiedza o pocz\u0105tkach epokowego wynalazku po 200 latach od jego odkrycia nie jest w pe\u0142ni znana.<\/p>\n<p><a href=\"#_ftnref1\" name=\"_ftn1\">[1]<\/a> J. Jonston, <em>O sta\u0142o\u015bci natury<\/em>, prze\u0142o\u017cy\u0142a M. Stokowska, wst\u0119p S. Ziemski, Warszawa 1960, s. 79, 106\u2013108.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Podcast prezentuje posta\u0107 najbardziej znanego w XVII-wiecznej Europie przyrodnika z Polski, Jana Jonstona. Jonston wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142 w Lesznie, gdzie intensywnie pracowa\u0142 naukowo. Podcast powsta\u0142 w ramach realizacji zadania &#8222;Encyklopedia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-367","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-podcast"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=367"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":378,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/367\/revisions\/378"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=367"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=367"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=367"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}