{"id":242,"date":"2022-05-11T12:34:27","date_gmt":"2022-05-11T10:34:27","guid":{"rendered":"http:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?p=242"},"modified":"2022-05-13T07:38:16","modified_gmt":"2022-05-13T05:38:16","slug":"chaim-salomon-zyd-z-leszna-a-niepodleglosc-usa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?p=242","title":{"rendered":"Haym Salomon &#8211; \u017byd z Leszna a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 USA"},"content":{"rendered":"<p>Haym Salomon &#8211; \u017byd z Leszna. By\u0142 faktorem, bankierem i ameryka\u0144skim patriot\u0105. Nale\u017ca\u0142 do \u015bcis\u0142ego grona przyjaci\u00f3\u0142 i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Georga Washingtona. O jego historii opowiada Dariusz Czwojdrak &#8211; historyk z Muzeum Okr\u0119gowego w Lesznie.<\/p>\r\n<p><iframe src=\"https:\/\/anchor.fm\/muzeum-leszno\/embed\/episodes\/Chaim-Salomon-yd-z-Leszna-a-niepodlego-USA-e1icg8k\/a-a7th1eh\" width=\"800px\" height=\"102px\" frameborder=\"0\" scrolling=\"no\"><\/iframe><\/p>\n<div id='gallery-1' class='gallery galleryid-242 gallery-columns-3 gallery-size-thumbnail'><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?attachment_id=256'><img decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/001-Haym-Salomon-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-256\" srcset=\"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/001-Haym-Salomon-150x150.jpg 150w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/001-Haym-Salomon-300x300.jpg 300w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/001-Haym-Salomon-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/001-Haym-Salomon-768x768.jpg 768w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-256'>\n\t\t\t\tPortret Hayma Salomona, XIX w\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure><figure class='gallery-item'>\n\t\t\t<div class='gallery-icon portrait'>\n\t\t\t\t<a href='https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/?attachment_id=258'><img decoding=\"async\" width=\"150\" height=\"150\" src=\"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-150x150.jpg\" class=\"attachment-thumbnail size-thumbnail\" alt=\"\" aria-describedby=\"gallery-1-258\" srcset=\"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-150x150.jpg 150w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-300x300.jpg 300w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-1024x1024.jpg 1024w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-768x768.jpg 768w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-1533x1536.jpg 1533w, https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/003-MLJ74-2044x2048.jpg 2044w\" sizes=\"(max-width: 150px) 100vw, 150px\" \/><\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<figcaption class='wp-caption-text gallery-caption' id='gallery-1-258'>\n\t\t\t\tPaul Vincze, Medal upami\u0119tniaj\u0105cy Hayma Salomona, po 1973 r.; Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie; nr inw. MLJ 74\n\t\t\t\t<\/figcaption><\/figure>\n\t\t<\/div>\n\n<h3>Transkrypcja odcinka: \u00a0<\/h3>\n<p>Cena wolno\u015bci, jak wszyscy wiemy, bywa bardzo wysoka. Cz\u0119sto wymaga najwy\u017cszych ofiar, a przeciwstawienie si\u0119 dyktatorom, ich \u017c\u0105dzy w\u0142adzy i dominacji nad innymi, okupione jest cierpieniem, utrat\u0105 poczucia bezpiecze\u0144stwa, roz\u0142\u0105k\u0105 z najbli\u017cszymi, wi\u0119zieniem, a nawet \u015bmierci\u0105. Bez wzgl\u0119du na szeroko\u015b\u0107 geograficzn\u0105 i czasy, w kt\u00f3rych \u017cyjemy, po\u015bwi\u0119cenie si\u0119 dla wy\u017cszej sprawy, dla dobra innych, dla ojczyzny, wymaga odwagi, m\u0119stwa, pasji i samozaparcia. Wymaga wytrwa\u0142o\u015bci.<\/p>\n<p>W kwietniu 1775 roku wybuch\u0142a wojna o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych. Konflikt pomi\u0119dzy Kr\u00f3lestwem Wielkiej Brytanii, a jego trzynastoma koloniami w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej. Wojna o wolno\u015b\u0107 przekona\u0144 i prawo wyboru, o prawo do samostanowienia. Potocznie nazywana rewolucj\u0105 ameryka\u0144sk\u0105, trwa\u0142a do 1783 roku. Po stronie kolonii i powsta\u0144c\u00f3w walczy\u0142o w\u00f3wczas wielu oficer\u00f3w i ochotnik\u00f3w z Europy. Z Francji markiz Marie Joseph de Lafayette, genera\u0142 Jean-Baptiste de Rochambeau, wiceadmira\u0142 Francois-Joseph Paul de Grasse, marsza\u0142ek polny i odkrywca Louis Antoine de Bougenville, kapitan Jean Baptiste de Traversay i \u017ceglarz Jean Francois de la Perose. Z Niemiec baron Johann de Kalb \u2013 genera\u0142 major Kongresu Kontynentalnego oraz genera\u0142 Friedrich Wilhelm Ludolf von Steuben. Ze Szkocji John Paul Jones, uwa\u017cany za jednego z ojc\u00f3w US Nawy. <br \/>Ze Szwecji Axel Fersen. Z Polski genera\u0142owie Tadeusz Ko\u015bciuszko i Kazimierz Pu\u0142aski oraz kapitan Jan Zieli\u0144ski. Nazywamy ich \u201ebohaterami dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w\u201d, \u201edw\u00f3ch narod\u00f3w\u201d. W\u015br\u00f3d nich by\u0142 r\u00f3wnie\u017c nieznany nikomu \u017byd z Leszna, nazywa\u0142 si\u0119 Haym Salomon.<\/p>\n<p><strong>Haym Moses Salomon<\/strong>, faktor, kupiec, bankier i filantrop, urodzi\u0142 si\u0119 w 7 kwietnia 1740 roku w Lesznie, w zamo\u017cnej sefardyjskiej rodzinie kupieckiej. Jego ojciec, jak podaje cz\u0119\u015b\u0107 badaczy,\u00a0 mia\u0142 by\u0107 tak\u017ce rabinem lub \u017cydowskim uczonym, co jednak trudno potwierdzi\u0107 maj\u0105c do dyspozycji wy\u0142\u0105cznie p\u00f3\u017aniejsze opracowania. Niestety, nie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne dokumenty dotycz\u0105ce edukacji m\u0142odego Salomona i jego dzia\u0142alno\u015bci w rodzinnym mie\u015bcie. O jego wykszta\u0142cenie, w tym nauk\u0119 j\u0119zyk\u00f3w obcych, mieli zadba\u0107 rodzice. Uzupe\u0142ni\u0142 je podczas kilkuletniej w\u0119dr\u00f3wki po Europie. Do Ameryki, w\u00f3wczas jeszcze kolonialnej, wyemigrowa\u0142 w 1772 roku, po I rozbiorze Polski. By\u0142 w\u00f3wczas dojrza\u0142ym, 32-letnim m\u0119\u017cczyzn\u0105. W owym czasie mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105 szereg podr\u00f3\u017cy i do\u015bwiadcze\u0144, kt\u00f3re znacznie u\u0142atwi\u0142y mu start w Nowym \u015awiecie. Jednym z nich by\u0142 kilkuletni pobyt w Wielkiej Brytanii.<\/p>\n<p>Bieg\u0142a znajomo\u015b\u0107 kilku j\u0119zyk\u00f3w: niemieckiego, francuskiego, w\u0142oskiego, holenderskiego, rosyjskiego, polskiego, hebrajskiego i angielskiego, pozwoli\u0142y mu na zawarcie licznych znajomo\u015bci w kr\u0119gach kupieckich w Europie, a nast\u0119pnie w Ameryce. W przysz\u0142o\u015bci zaowocowa\u0142o to nie tylko b\u0142yskotliw\u0105 karier\u0105, ale przede wszystkim wielokrotnie ratowa\u0142o z opresji Armi\u0119 Kontynentaln\u0105 Jerzego Waszyngtona. Utar\u0142o si\u0119 bowiem m\u00f3wi\u0107 o Salomonie jako o \u201ebankierze rewolucji ameryka\u0144skiej\u201d.<\/p>\n<p>Pocz\u0105tkowo nic nie zapowiada\u0142o sukcesu i uznania jakie mia\u0142 zyska\u0107 nasz skromny leszczynianin. Za\u0142o\u017cy\u0142 wprawdzie dobrze prosperuj\u0105c\u0105 firm\u0119 maklersk\u0105, ale podobnych przedsi\u0119biorstw by\u0142o w Ameryce wiele. W\u015br\u00f3d jego klient\u00f3w byli przedstawiciele handlowych elit Nowego Jorku i prominentni lojali\u015bci \u2013 czyli \u201eprzyjaciele kr\u00f3la\u201d. Nie wiemy w jakim stopniu kontakty ze zwolennikami utrzymania brytyjskiej kontroli nad koloniami wp\u0142yn\u0119\u0142y na p\u00f3\u017aniejsze wybory Salomona. Ich wyg\u00f3rowane potrzeby <br \/>i komfortowe warunki \u017cycia musia\u0142y dra\u017cni\u0107 dusz\u0119 idealisty, jakim pozostawa\u0142 prosty makler w Leszna. Na wie\u015b\u0107 o wybuchu wojny kolonist\u00f3w z Anglikami Haym zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z kierowanym przez szkockiego emigranta Alexandra McDougalla tajnym stowarzyszeniem <strong>Synowie Wolno\u015bci<\/strong> (Sons of Liberty). Zwi\u0105zkiem o antybrytyjskim nastawieniu, wyst\u0119puj\u0105cym mi\u0119dzy innymi przeciwko wyzyskowi i polityce fiskalnej metropolii, blokadzie handlowej ameryka\u0144skich kolonii oraz zawy\u017conym podatkom i c\u0142om <br \/>od importowanych angielskich towar\u00f3w.<\/p>\n<p>W 1776 roku Salomon, w\u00f3wczas kupiec bran\u017cy zbo\u017cowej, zosta\u0142 markietanem wojsk ameryka\u0144skich. Ci\u0105gn\u0105c za armi\u0105 sprzedawa\u0142 \u017co\u0142nierzom \u017cywno\u015b\u0107, napoje i drobne przedmioty codziennego u\u017cytku. Na zam\u00f3wienie Philipa Johna Schuylera, jednego z czerech g\u0142\u00f3wnych genera\u0142\u00f3w dowodz\u0105cych Armi\u0105 Kontynentaln\u0105, zaopatrywa\u0142 oddzia\u0142y stacjonuj\u0105ce nad jeziorem Lake George w stanie Nowy Jork.<\/p>\n<p>We wrze\u015bniu tego roku, po zaj\u0119ciu miasta Nowy Jork przez Anglik\u00f3w i si\u0142y Kr\u00f3lestwa Wielkiej Brytanii, \u201eSynowie Wolno\u015bci\u201d, w porozumieniu z genera\u0142em Jerzym Waszyngtonem, podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 spalenia miasta. Ogie\u0144 strawi\u0142 blisko 500 dom\u00f3w, czyli 25% zabudowa\u0144. Haym wraz z towarzyszami dosta\u0142 si\u0119 do niewoli. Postawiono go w stan oskar\u017cenia i przedstawiono zarzut szpiegostwa. Szcz\u0119\u015bliwym zbiegiem okoliczno\u015bci talenty j\u0119zykowe Salomona zwr\u00f3ci\u0142y na niego uwag\u0119 rosyjskiego genera\u0142a, pozostaj\u0105cego <br \/>na us\u0142ugach angielskiej korony. Pocz\u0105tkowo zleci\u0142 mu on zaopatrywanie w \u017cywno\u015b\u0107 oficer\u00f3w z Hesji s\u0142u\u017c\u0105cych w armii brytyjskiej, w tym dow\u00f3dc\u0119 najemnego heskiego korpusu ekspedycyjnego genera\u0142a Leopolda Filipa de Heistera, a nast\u0119pnie ca\u0142ych oddzia\u0142\u00f3w. Historycy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce Haym przekazywa\u0142 zdobyte od najemnik\u00f3w informacje dow\u00f3dcom Armii Kontynentalnej. W niewoli, w kt\u00f3rej zapad\u0142 na gru\u017alic\u0119, sp\u0119dzi\u0142 kilkana\u015bcie miesi\u0119cy.<\/p>\n<p>Pozostaj\u0105c wi\u0119\u017aniem Brytyjczyk\u00f3w Salomon wielokrotnie podejmowa\u0142 dzia\u0142ania na rzecz niepodleg\u0142o\u015bci kolonii. Jak twierdz\u0105 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, uda\u0142o mu si\u0119 przekona\u0107 wielu najemnych oficer\u00f3w i heskich \u017co\u0142nierzy do porzucenia s\u0142u\u017cby w armii brytyjskiej i przej\u015bcia na stron\u0119 kolonist\u00f3w. Pomaga\u0142 tak\u017ce francuskim i ameryka\u0144skim je\u0144com w ucieczce z wi\u0119zienia, wspieraj\u0105c ich finansowo. Ostatecznie, w 1778 roku, sam musia\u0142 ratowa\u0107 si\u0119 ucieczk\u0105. Oskar\u017cony o pr\u00f3b\u0119 wysadzenia w powietrze kr\u00f3lewskiej floty zakotwiczonej <br \/>w nowojorskiej zatoce i ponownie osadzony w areszcie, zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107. <br \/>Po przekupieniu stra\u017cnika zbieg\u0142 do Filadelfii, cudem unikaj\u0105c ka\u017ani. W Nowym Jorku pozostawi\u0142 jednak m\u0142od\u0105 \u017con\u0119 i miesi\u0119cznego syna, Hayma Mosesa oraz znaczn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy, kt\u00f3r\u0105 Brytyjczycy skonfiskowali.<\/p>\n<p>W 1777 roku, licz\u0105c 37 lat, Salomon po\u015blubi\u0142 Rachel\u0119 Franks, 15-letni\u0105 c\u00f3rk\u0119 Mosesa Benjamina Franksa, b\u0119d\u0105cego dobrze znan\u0105 postaci\u0105 wczesnego okresu osadnictwa \u017cydowskiego w Ameryce. Brat Racheli, pu\u0142kownik Isaac Franks, by\u0142 jednym z adiutant\u00f3w Jerzego Waszyngtona. Dzi\u0119ki ma\u0142\u017ce\u0144stwu Salomon zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z jedn\u0105 z najbardziej wp\u0142ywowych i najszacowniejszych rodzin sefardyjskich, osiad\u0142ych w Nowym \u015awiecie. Jako \u015brodkowoeuropejski \u017byd zyska\u0142 t\u0105 drog\u0105 dodatkowe wsparcie, maj\u0105ce istotny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 jego przysz\u0142ej kariery i pozycji jak\u0105 ostatecznie zdoby\u0142.<\/p>\n<p>W Filadelfii Salomon otworzy\u0142 kantor i zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 jako makler handluj\u0105cy wekslami. By\u0142 tak\u017ce nadzorc\u0105 poczty. Po jakim\u015b czasie do\u0142\u0105czy\u0142a do niego \u017cona, kt\u00f3rej uda\u0142o si\u0119 wymkn\u0105\u0107 angielskiej obstawie i wraz z dzieckiem przyjecha\u0107 do m\u0119\u017ca.<\/p>\n<p>Stacjonuj\u0105cy w ameryka\u0144skich koloniach \u017co\u0142nierze z francuskich oddzia\u0142\u00f3w, korzystali <br \/>z\u00a0 po\u015brednictwa Salomona w sprzeda\u017cy nap\u0142ywaj\u0105cych z ich kraju papier\u00f3w warto\u015bciowych. Gdy w 1781 roku Robertowi Morrisowi, wielkiemu filadelfijskiemu bankierowi, powierzono zarz\u0105dzanie finansami m\u0142odego pa\u0144stwa, czyni\u0105c go odpowiedzialnym za uporz\u0105dkowanie panuj\u0105cego w tej dziedzinie chaosu, wybra\u0142 on Hayma Salomona na g\u0142\u00f3wnego po\u015brednika w sprzeda\u017cy weksli pochodz\u0105cych z Francji, Holandii, Hiszpanii i innych kraj\u00f3w europejskich. Salomon by\u0142 wprawdzie jednym z kilku makler\u00f3w pracuj\u0105cych dla Morrisa, ale szybko zyska\u0142 tak dobr\u0105 opini\u0119, \u017ce otrzyma\u0142 od niego pozwolenie na reklamowanie si\u0119 jako \u201emakler ministra finans\u00f3w\u201d.<\/p>\n<p>Dostrzegaj\u0105c ogromne braki w stanie uzbrojenia i zaopatrzenia wojsk kolonialnych Haym bez reszty po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 antybrytyjskiemu powstaniu. Zacz\u0105\u0142 obs\u0142ugiwa\u0107 transakcje Kongresu i zabiega\u0107 o kredyty, z kt\u00f3rych skutecznie finansowano wojenny trud powsta\u0144czych oddzia\u0142\u00f3w. Po\u015bredniczy\u0142 w udzielaniu po\u017cyczek ameryka\u0144skim w\u0142adzom przez europejskich sojusznik\u00f3w: Francj\u0119, Niderlandy i Hiszpani\u0119. Niejednokrotnie finansowa\u0142 rewolucyjn\u0105 armi\u0119 i rz\u0105d z w\u0142asnych kapita\u0142\u00f3w.<\/p>\n<p>Haym z du\u017cym powodzeniem realizowa\u0142 szereg rz\u0105dowych zlece\u0144 i jednocze\u015bnie rozprowadza\u0142 obligacje emitowane przez rewolucyjny rz\u0105d ameryka\u0144ski. Osi\u0105ga\u0142 t\u0105 drog\u0105 \u2013 dla sprawy walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 \u2013 kolosalne \u015brodki finansowe. Przy tej okazji zdoby\u0142 te\u017c bardzo poka\u017any maj\u0105tek dla siebie, staj\u0105c si\u0119 w pewnym okresie najbogatszym, po swoim mocodawcy Morrisie, cz\u0142owiekiem w Ameryce. Jako cz\u0142owiek zamo\u017cny sta\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c najpowa\u017cniejszym prywatnym klientem Banku Ameryki P\u00f3\u0142nocnej, kt\u00f3ry dzi\u0119ki jego wk\u0142adom zosta\u0142 uratowany przed bankructwem. Jego dzienne depozyty si\u0119ga\u0142y do 50 000 dolar\u00f3w. \u0179r\u00f3d\u0142a wspominaj\u0105 nawet o przep\u0142ywie sum dochodz\u0105cych do 200 000 dolar\u00f3w w jednym czasie. Niekt\u00f3rzy w zwi\u0105zku z tym widzieli w nim wr\u0119cz nieograniczenie bogatego ameryka\u0144skiego Rothschilda.<\/p>\n<p>Poza dystrybucj\u0105 papier\u00f3w warto\u015bciowych Salomon para\u0142 si\u0119 tak\u017ce handlem. Jego interesy by\u0142y tak rozleg\u0142e, \u017ce \u2013 jak sam twierdzi\u0142 \u2013 musia\u0142 zna\u0107 go ka\u017cdy, kto w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej mia\u0142 cokolwiek wsp\u00f3lnego z t\u0105 dziedzin\u0105 gospodarki. Myli\u0142by si\u0119 jednak ten, kto s\u0105dzi\u0142by, \u017ce zgromadzony maj\u0105tek s\u0142u\u017cy\u0142 zaspokojeniu pr\u00f3\u017cno\u015bci i prywatnych ambicji w\u0142a\u015bciciela. Salomon by\u0142 idealist\u0105 i wielkim patriot\u0105. Potwierdzaj\u0105 to liczne opowie\u015bci ukazuj\u0105ce zar\u00f3wno jego hojno\u015b\u0107 jak i odwag\u0119, kt\u00f3r\u0105 okazywa\u0142 tak w obliczu wrog\u00f3w, jak i stawianych przed nim wyzwa\u0144. Najbardziej znana historia traktuje o wydarzeniu, kt\u00f3re mia\u0142o miejsce w 1779 roku, w noc poprzedzaj\u0105c\u0105 Jom Kippur\u00a0 (S\u0105dny Dzie\u0144) \u2013 najbardziej podnios\u0142e \u017cydowskie \u015bwi\u0119to. Pos\u0142aniec genera\u0142a Waszyngtona odszuka\u0142 w\u00f3wczas Salomona <br \/>w filadelfijskiej synagodze i przedstawi\u0142 mu piln\u0105 pro\u015bb\u0119 naczelnego wodza o finansowe wsparcie ameryka\u0144skiej armii. Oddzia\u0142y rewolucyjne od wielu miesi\u0119cy nie otrzymywa\u0142y \u017co\u0142du i mog\u0142y w ka\u017cdej chwili p\u00f3j\u015b\u0107 w rozsypk\u0119, gdy tymczasem Brytyjczycy przygotowywali si\u0119 do ofensywy. Salomon, w patriotycznym porywie, wzmocnionym jeszcze religijnym uniesieniem, zebra\u0142 w\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w \u017cydowskiej kongregacji w Filadelfii 400 000 dolar\u00f3w i przekaza\u0142 te pieni\u0105dze Waszyngtonowi tytu\u0142em po\u017cyczki. Legenda m\u00f3wi, \u017ce przesz\u0142o po\u0142ow\u0119 tej sumy, bo a\u017c 240 000, ofiarowa\u0142 osobi\u015bcie. \u017bo\u0142nierze otrzymali zaleg\u0142y \u017co\u0142d i przyst\u0105pili do\u00a0 zwyci\u0119skiej \u2013 jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 walki.<\/p>\n<p>Opisany przypadek nie by\u0142 jedynym, o kt\u00f3rym wspominaj\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a. Salomon wspiera\u0142 bowiem nie tylko Washingtona, obu \u0142\u0105czy\u0142a przyja\u017a\u0144, ale r\u00f3wnie\u017c innych ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli ameryka\u0144skiej pa\u0144stwowo\u015bci oraz wielu delegat\u00f3w na Kongres Kontynentalny. W tej liczbie kilku p\u00f3\u017aniejszych prezydent\u00f3w USA: Thomasa Jeffersona, autora \u201eDeklaracji niepodleg\u0142o\u015bci Stan\u00f3w Zjednoczonych\u201d, Jamesa Madisona oraz Jamesa Monroe, a tak\u017ce Edmunda Jenningsa Randolpha \u2013 pierwszego prokuratora generalnego Stan\u00f3w Zjednoczonych i Tadeusza Ko\u015bciuszk\u0119. Madison, kt\u00f3ry cz\u0119sto by\u0142 na utrzymaniu Salomona, wielokrotnie wspomina o nim w swoich pami\u0119tnikach, podnosz\u0105c zar\u00f3wno jego uczciwo\u015b\u0107 jak i zupe\u0142n\u0105 bezinteresowno\u015b\u0107. Podobny obraz odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w pami\u0119tnikach Jamesa Wilsona, jednego z pierwszych s\u0119dzi\u00f3w S\u0105du Najwy\u017cszego USA, a tak\u017ce samego Roberta Morrisa.<\/p>\n<p>Wojna, niczym smok, poch\u0142ania\u0142a ogromne ilo\u015bci pieni\u0119dzy. Pomimo wysi\u0142k\u00f3w Morrisa <br \/>i Salomona Kongresowi stale ich brakowa\u0142o. Kiedy w sierpniu 1781 roku ameryka\u0144ska rewolucja wesz\u0142a w decyduj\u0105c\u0105 faz\u0119, Salomon po raz kolejny okaza\u0142 si\u0119 ostatni\u0105 desk\u0105 ratunku. Wojska brytyjskie dowodzone przez genera\u0142a Charlesa Cornwallisa umocni\u0142y swoje pozycje w miasteczku Yorktown w Wirginii, oczekuj\u0105c na wsparcie kr\u00f3lewskiej marynarki. Genera\u0142 Waszyngton uzna\u0142, \u017ce Anglicy znale\u017ali si\u0119 w pu\u0142apce i postanowi\u0142 to wykorzysta\u0107. Plan operacji zak\u0142ada\u0142 uderzenie du\u017cymi si\u0142ami od strony morza i l\u0105du. Regularne wojska francusko-ameryka\u0144skie, wspierane przez oddzia\u0142y milicji i francuskie okr\u0119ty, otoczy\u0142y Anglik\u00f3w. Na sfinansowanie kampanii potrzebnych by\u0142o kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy dolar\u00f3w, kt\u00f3re makler z Leszna jeszcze raz ofiarowa\u0142. Osaczony i atakowany <br \/>ze wszystkich stron Cornwallis 19 pa\u017adziernika 1781 roku og\u0142osi\u0142 kapitulacj\u0119. Po jego kl\u0119sce dzia\u0142ania usta\u0142y, a dwa lata p\u00f3\u017aniej w Wersalu podpisany zosta\u0142 traktat pokojowy, w kt\u00f3rym kr\u00f3l Jerzy III uzna\u0142 niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych Ameryki.<\/p>\n<p>Salomon znany by\u0142 nie tylko jako bankier i niezwykle skuteczny finansista, ale r\u00f3wnie\u017c jako aktywny dzia\u0142acz spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, filantrop i cz\u0142owiek wielkiej pobo\u017cno\u015bci. Przez kilka lat pe\u0142ni\u0142 nawet funkcj\u0119 dajan &#8211; s\u0119dziego s\u0105du rabinackiego i gabaja \u2013 skarbnika i administratora synagogi. Walczy\u0142 o prawo do piastowania urz\u0119d\u00f3w publicznych w USA przez niechrze\u015bcija\u0144skich obywateli. Z jego kapita\u0142\u00f3w \u015bwiadczono wsparcie ubogim i potrzebuj\u0105cym oraz podejmowano powa\u017cne inwestycje, jak chocia\u017cby budowa synagogi Mikveh Israel, pierwszej synagogi w Filadelfii. Salomon pokry\u0142 jedn\u0105 czwart\u0105 koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z jej powstaniem. Nie dane by\u0142o mu jednak doczeka\u0142 jej otwarcia. Zmar\u0142 <br \/>6 stycznia 1785 roku na zawa\u0142 serca, w wieku niespe\u0142na 45 lat. Pochowano go nast\u0119pnego dnia na cmentarzu kongregacji Mikveh Israel. Jego gr\u00f3b zdobi obecnie pami\u0105tkowa tablica ufundowana w 1976 roku, opatrzona napisem: \u201eAmeryka\u0144skiemu patriocie\u201d.<\/p>\n<p>Po \u015bmierci okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ca\u0142y maj\u0105tek, kt\u00f3rym dysponowa\u0142, w sumie ponad p\u00f3\u0142 miliona dolar\u00f3w, przekaza\u0142 w r\u00f3\u017cnej postaci do skarbu pa\u0144stwa, p\u0142ac\u0105c tym samym za niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 kampani\u0119 i ameryka\u0144sk\u0105 wolno\u015b\u0107. I chocia\u017c rodzina (mia\u0142 czworo dzieci), pr\u00f3bowa\u0142a odzyska\u0107 te pieni\u0105dze wykazuj\u0105c, \u017ce przyczyni\u0142y si\u0119 one do uzyskania przez Ameryk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci, jej \u017c\u0105dania, cho\u0107 uznane przez Kongres USA za zasadne, nigdy nie zosta\u0142y spe\u0142nione.<\/p>\n<p>Dokumenty Kongresu wskazuj\u0105, \u017ce Haym wspom\u00f3g\u0142 ameryka\u0144sk\u0105 wojn\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 na \u0142\u0105czn\u0105 kwot\u0119 658 000 dolar\u00f3w. Oblicza si\u0119, \u017ce dzisiaj w\u0142adze USA musia\u0142yby wyp\u0142aci\u0107 jego spadkobiercom 2,5 biliona dolar\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce dlatego zwykli Amerykanie odwiedzaj\u0105cy gr\u00f3b Salomona, zawstydzeni postaw\u0105 wcze\u015bniejszych rz\u0105d\u00f3w i wymazaniem na ca\u0142e dziesi\u0119ciolecia z kart historii zas\u0142ug swojego bohatera, w wyrazie wdzi\u0119czno\u015bci i solidarno\u015bci pozostawiaj\u0105 na mogile drobne sumy pieni\u0119dzy.<\/p>\n<p>Posta\u0107 Hayma Salomona obros\u0142a wieloma legendami. Wed\u0142ug jednej z nich, kiedy Jerzy Waszyngton zapyta\u0142 go, co chcia\u0142by otrzyma\u0107 w podzi\u0119ce za sw\u00f3j wysi\u0142ek i po\u015bwi\u0119cenie w czasie wojny, odrzek\u0142, \u017ce nie chce nic dla siebie. Chcia\u0142by natomiast, aby doceniono \u017byd\u00f3w i ich uczestnictwo w walce o wolno\u015b\u0107 Ameryki. Podobno przysz\u0142y prezydent USA podj\u0105\u0142 w\u00f3wczas decyzj\u0119, \u017ce trzyna\u015bcie gwiazdek na Wielkiej Piecz\u0119ci Stan\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 jednocze\u015bnie god\u0142em nowego pa\u0144stwa, b\u0119dzie uk\u0142ada\u0107 si\u0119 w gwiazd\u0119 Dawida. Ostateczna wersja piecz\u0119ci zosta\u0142a uko\u0144czona 20 czerwca 1782 roku pod nadzorem sekretarza Kongresu Kontynentalnego Charlesa Thompsona. Odwzorowanie piecz\u0119ci odnajdziemy na rewersie ka\u017cdego ameryka\u0144skiego dolara.<\/p>\n<p>Haym Salomon \u2013 gor\u0105cy patriota, kt\u00f3ry odegra\u0142 tak znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 podczas ustanawiania porozumie\u0144 z Francj\u0105 i Hiszpani\u0105, wprowadzaj\u0105cych Ameryk\u0119 na aren\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105, zmar\u0142 jako cz\u0142owiek ubogi. Przyszed\u0142 z pomoc\u0105 swojej nowej ameryka\u0144skiej ojczy\u017anie w takim momencie historii, w kt\u00f3rym wyj\u0105tkowo tego potrzebowa\u0142a. Historycy cz\u0119sto zadaj\u0105 sobie pytanie, co by si\u0119 sta\u0142o gdyby nie on i jego talenty. Czy genera\u0142 Waszyngton mia\u0142by szans\u0119 wygra\u0107 wojn\u0119 o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Stan\u00f3w Zjednoczonych? Pytanie to na zawsze pozostanie bez odpowiedzi. Natomiast wk\u0142ad Salomona w zwyci\u0119skie dzie\u0142o ameryka\u0144skiego narodu pozostaje poza wszelk\u0105 dyskusj\u0105. Dowodz\u0105 tego liczne biografie i przyczynki traktuj\u0105ce o jego osobie, wystawione pomniki (Chicago, Los Angeles) i tablice pami\u0105tkowe, nazwane jego imieniem skwery i parki, wybite medale i znaczki pocztowe wydawane na jego cze\u015b\u0107. Wreszcie, powszechne ju\u017c dzi\u015b uznanie i umieszczenie go w panteonie ameryka\u0144skich bohater\u00f3w. Jednego z kilku, kt\u00f3rzy urodzili si\u0119 i wyro\u015bli na polskiej ziemi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Haym Salomon &#8211; \u017byd z Leszna. By\u0142 faktorem, bankierem i ameryka\u0144skim patriot\u0105. Nale\u017ca\u0142 do \u015bcis\u0142ego grona przyjaci\u00f3\u0142 i wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Georga Washingtona. O jego historii opowiada Dariusz Czwojdrak &#8211; historyk z [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":243,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,6],"tags":[29,30],"class_list":["post-242","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-podcast","category-postacie","tag-chaim-salomon","tag-usa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/242","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=242"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/242\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":263,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/242\/revisions\/263"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/243"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=242"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=242"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/podcast.muzeumleszno.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=242"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}